ടെഹ്‌റാന്‍-ഇറാന്‍ പരമോന്നത നേതാവ് ആയത്തുള്ള അലി ഖാംനഈ (86) യുഎസ്-ഇസ്രായേല്‍ ആക്രമണത്തില്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ഇറാന്റെ അടുത്ത പരമോന്നത നേതാവ് ആരാകുമെന്ന ചര്‍ച്ചകളില്‍ ഹസന്‍ ഖുമൈനിയുടെ പേര് മുന്‍നിരയിലേക്ക് വരുന്നു. ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ സ്ഥാപകന്‍ ആയത്തുള്ള റൂഹുള്ള ഖുമൈനിയുടെ 15 പേരക്കുട്ടികളില്‍ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയനായ 53-കാരന്‍ ഹസന്‍ ഖുമൈനി, ഭരണകൂടത്തിനുള്ളിലെ മിതവാദി മുഖമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

തെക്കന്‍ ടെഹ്റാനിലെ തന്റെ മുത്തച്ഛന്റെ സ്മാരകത്തിന്റെ സംരക്ഷകന്‍ എന്ന നിലയില്‍ പ്രതീകാത്മകമായ പദവി വഹിക്കുന്ന അദ്ദേഹം ഇതുവരെ ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ ഭാഗമായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടില്ല. മുന്‍ പ്രസിഡന്റുമാരായ മുഹമ്മദ് ഖതാമി, ഹസ്സന്‍ റൂഹാനി തുടങ്ങിയ പരിഷ്‌കരണവാദികളുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലര്‍ത്തുന്ന ഇദ്ദേഹം, പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സമാധാനപരമായ ഇടപെടലുകളെ പിന്തുണക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ്. ഖുമൈനിയുടെ മകന്‍ മുജ്തബ ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള കടുത്ത തീവ്രവാദികള്‍ക്ക് ബദലായിട്ടാണ് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകര്‍ അദ്ദേഹത്തെ കാണുന്നത്.

ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനോട് വിശ്വസ്തത പുലര്‍ത്തുമ്പോഴും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ പല തെറ്റായ നയങ്ങളെയും വിമര്‍ശിക്കാന്‍ അദ്ദേഹം മടിച്ചിട്ടില്ല. 2021-ല്‍ പരിഷ്‌കരണവാദികളെ തിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ മത്സരിക്കുന്നതില്‍ നിന്ന് വിലക്കിയ ഗാര്‍ഡിയന്‍ കൗണ്‍സിലിന്റെ നടപടിയെ അദ്ദേഹം പരസ്യമായി ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. 'നിങ്ങള്‍ ഒരാളെ തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ട് എനിക്ക് വേണ്ടി വോട്ട് ചെയ്യാന്‍ പറയരുത്' എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവന അന്ന് വലിയ ചര്‍ച്ചയായിരുന്നു.

2022-ല്‍ മഹ്‌സ അമിനി എന്ന പെണ്‍കുട്ടി ഹിജാബ് നിയമം ലംഘിച്ചെന്നാരോപിച്ച് കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കപ്പെട്ടതും പിന്നീട് മരിച്ചതും ഇറാനില്‍ വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്ക് കാരണമായിരുന്നു. അന്ന് പെണ്‍കുട്ടിയുടെ മരണത്തില്‍ കൃത്യമായ അന്വേഷണവും ഉത്തരവാദിത്തവും വേണമെന്ന് ഹസന്‍ ഖുമൈനി ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എങ്കിലും, ഭരണകൂടത്തിനെതിരെയുള്ള അക്രമാസക്തമായ സമരങ്ങളെ അദ്ദേഹം പിന്തുണച്ചില്ല. പ്രതിഷേധക്കാര്‍ ഇസ്രായേലിന്റെ താല്‍പ്പര്യങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കുകയാണെന്ന് ആരോപിച്ച അദ്ദേഹം ഖാംനഈക്കൊപ്പം ഉറച്ചുനില്‍ക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

സംഗീതം, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങള്‍, സാമൂഹിക സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയില്‍ പുരോഗമനപരമായ നിലപാടുള്ള ഒരു പണ്ഡിതനായാണ് സുഹൃത്തുക്കള്‍ ഹസന്‍ ഖുമൈനിയെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഇസ്ലാമിക ചിന്തകള്‍ക്കൊപ്പം പാശ്ചാത്യ തത്വശാസ്ത്രത്തിലും താല്‍പ്പര്യമുള്ള അദ്ദേഹം സോഷ്യല്‍ മീഡിയയിലെ ട്രെന്‍ഡുകളും പിന്തുടരാറുണ്ട്. ഖാംനഈയുടെ മരണത്തില്‍ അനുശോചനം രേഖപ്പെടുത്തിയ അദ്ദേഹം, ഖാംനഈയെ ഒരു പോരാളിയായി വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ഇറാന്‍ ജനത ഈ പ്രതിസന്ധിയെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് പ്രത്യാശിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഇറാനില്‍ ആഭ്യന്തര അസ്വസ്ഥതകള്‍ വര്‍ധിക്കുന്ന ഈ സാഹചര്യത്തില്‍, ജനപിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാന്‍ ഒരു മിതവാദി നേതാവിനെ പരമോന്നത സ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരണമെന്ന വാദം ഇറാനിയന്‍ രാഷ്ട്രീയക്കാര്‍ക്കിടയില്‍ ശക്തമാണ്. ഹസന്‍ ഖാംനഈയുടെ പാരമ്പര്യവും മിതവാദ നിലപാടുകളും അദ്ദേഹത്തിന് ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് കൂടുതല്‍ സാധ്യത കല്‍പ്പിക്കുന്നു.